Бүх зүйл нэг л буруу эргээд байх шиг харагдана. Цаг үеийн үйл явдал гэхээсээ хэн нэгэнд зориулсан улстөр шиг… Цахимд түгсэн мэдээллээр бол энэ сарын 6-нд төв талбайд жагсаал болно гэж байгаа. Шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл, эдийн засгийн нөхцөл байдалд бухимдсан иргэдийн бухимдлыг ашиглах санаа хэн нэгэнд төрж гэчихвэл төдийлөн хол зөрөхгүй биз. Нөгөө талдаа гол салбаруудаа хүүхэд нохой ч тоохооргүй сул, чадамжгүй нөхдийн гарт атгуулчихсан байгаа Н.Учралын Засгийн газар энэ хүнд цаг үед итгэл төрүүлэх биш түгшүүр төрүүлэхүйц байгаа нь үнэн. Учир мэдэх иргэн бүр ийм дорой буурай Засгийн газартайгаар урагш алхахыг хүсэхгүй нь лавтай. Тэгш сондгойгоор сэтгэж, тэгш сондгойгоор амьдрахыг хэн хүсэх билээ. Энэ бол шийдэл биш, энэ бол Н.Учралын Засгийн газар мухардалд орсны шинж юм. Бодит байдал болоод бодлого барьж буй нөхдийн урагшгүйд ундууцсан иргэдийн бухимдалд дөрөөлсөн улстөрийг Д.Амарбаясгалан Л.Оюун-Эрдэнэ тэргүүлсэн 15 давхрынхан зурсан гэх мэдээлэл одоогоор сошиалд тархаж байна. Эл шуумтай зэрэгцэн мань нөхөд Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутаг дахь Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт уулзалдах болзоо тавьсан жиг жуг ч бий. Гурван нуур болон нарсан ойн цоорхойд MCS-ийн гэх аялал жуулжлалын газарт болно гэх энэхүү уулзалтад Х.Баттулга, АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч уригдсан мэдээлэл улстөрчдийн дунд эрчтэй тархаж. Гэхдээ нэгэнт ингэтэл гэрэл цохигдсон уулзалт болох нь юу л бол. Боллоо гэхэд Шунхлай групп цистерн дагуулж явуулдаггүй л юм бол эргэж ирэх амаргүй байх. Уулзалт, бүлэглэлүүдийн хөл хөдөлгөөний тухайд эрүүл үзэгдэл. Урагшгүй албадтай Н.Учралын Засгийн газраар наадах шиг амархан нүүдэл юу байх билээ. Хоёр хөршдөө гөлөөг ч гэж тоогдохгүй сайд нараа солих, эс бөгөөс тэдэнтэйгээ хамт буух асуудал энэ Засгийн хувьд цаг хугацааны хэрэг биз. Эдийн засаг, түлш шатахууны хямрал дэлхийгээрээ яригдаж буй ч чадамжтай, тулхтай түшээдтэй бол хойд урд хөрштэй ярилцаад бага шиг хохиролтойгоор давчихаж чадах хэрэглээтэй улс шүү дээ, бид. Том гүрний багахан муж шиг хэрэглээтэй улсаа тэгш сондгойдуулж, газар тэнгэрдүүлж удирдана гэдэг эрх баригчдын чадвар, хэр хэмжээг харуулсан л явдал юм. Тиймээс бүлэглэлүүд хөдөлбөл Уул уурхай эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямтай хариуцлага тооцохоос асуудлыг эхлэхэд л Н.Учралын Засгийн газар ядах юмгүй өнхөрчих биз. Дайн тулаан өчигдөр эхэлчихээгүй. Тийм байтал засаг дамнан ажиллаж буй Г.Дамдинням юу ч хийгээгүй, улсын нөөцийн сав дусал ч түлшгүй сууж байна гэдэг түүнд үргэлжлүүлж ажиллах өдөр байтугай цаг үлдээгүйг харуулж байгаа хэрэг. Олон улсын нислэгүүд шатахуунгүй болчихоод байхад Г.Дамдинням, онгоцууд нь эвдрэл гэмтлээ дийлэхээ болиод зогсч байхад Б.Дэлгэрсайхан засаглаад үлдэнэ гэдэг жагсахаас аргагүй хариуцлагагүй явдал. Тэрчлэн МИАТ-ийг өнөөдрийн байдалд хүртэл удирдсан 2021-2025 онуудын гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхтамир, Захиргаа удирдлагын газрын захирал асан Э.Мөнхмарал тэргүүтэнд зэм сонсгож ял тулгасан ч багадах юм. Б.Мөнхтамирын гэм дээр СОР17 бага хурлыг зохион байгуулах ажиллагааны бэлтгэл өнөө хэр бүрэн хангагдаагүй байгаагийн хариуцлагыг нэмсэн ч буруутахгүй биз. Тэр СОР17 хурлын бэлтгэлийг хангах үндэсний хорооны дэд дарга тул бэлтгэл ажлын хүрээнд үүссэн асуудлыг цэгцлэх, засах хангалттай хугацаа байсан гэсэн үг. Түүнд хэвлэлийн хурал хийж зовлон тоочих эрх үгүй юм. Г.Дамдиннямын тухайд тэр үүнээс цааш юу ч хийж, хэлэлцэж чадахгүй кадр аж. Тэр улс орны стратегийн, импортлогч компаниудын дотоод мэдээллүүдийг хангалттай задлан цацаж байна. Түүнд ийм эрх байхгүй. Тэр хариуцлага хүлээх ёстой. ОХУ дотоодын хомсдлоосоо үүдэн хилийн үнээ ч нэмж байхад тэр ШТС-ын эрхлэгч, сүүний мухлагийн хэмжээнд л шийдвэр гаргаж, сэтгэж суугаа нь эмгэнэл. Улс нөөцгүй болж хувийн хэвшлүүдээсээ гуйх хэмжээнд хүрсэн нь Н.Учралын Засгийн газар огцрох, чадамжтайд нь шилжүүлэх хангалттай шалтгаан. БНСУ болон Хятад, Казакстанаас түлшээ авахаар болсон гэх энэ Засгийн газрын хөөрүү попролт, салбар сайдынх нь сагасан мэдэгдлээс улбаалан Оросоос нийлүүлэгддэг хэмжээ багассан байхыг хэн байг гэхэв. Монгол түлшний хомсдолтой байх нь дайнаас, ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлаас бус Н.Учралаас, Г.Дамдиннямаас шалтгаалж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй. Тэр утгаараа улстөр бизнесийн сүлжээ болсон нөхөд Хэнтийн Дадал дахь MCS-ийн амралтад уулзалдах сэдэл төрсөн ч юм бил үү, хэн мэдлээ. MCS групптэй таатай харилцаатай байгаагүй гэдэг ч Ж.Оджаргалыг Эдийн засгийн зөвлөлдөө ажиллуулж байсан Л.Оюун-Эрдэнэ тус группийг Дадалд цогцолбор барихыг зөвшөөрөөд, эцэстээ тэнд нь уулзалт товлоно гэдэг санаандгүй хэрэг ч биш байх. Энэ үеэр Засгийн газар мөн аймгийн Биндэр сумын нутагт хуралдана гэдэг сонирхолтой шийдэл. Санамсаргүй юм улстөрд байдаггүй билээ. MCS-ийг Л.Оюун-Эрдэнэ Х.Баттулга тэргүүтэн өнгөндөө үзэн яддаг ч ачир дээрээ Худалдаа хөгжлийн банкны Д.Эрдэнэбилэг шиг барьж хорьж, хөөж туучихаагүй л яваа шүү дээ. Тэгэхээр шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл зэрэг дарамтат өрөг Н.Учралд гэхээсээ У.Хүрэлсүхэд зориулагдсан байж болох юм. Тэр Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлж ажиллахгүй гэдэг ч намаа авна гэдэг мессэжийг няцаагаагүй. Ингэж харвал ОХУ-д евро стандартын түлш шатахууны үйлдвэрүүд л дайралтад өртөж байхад Монгол дахь АИ92 шатахуун тасалдаж байгаа нь, түүний төлөө сайд нар Орос руу бус өөр улс орнууд руу гүйлдэж буй нь ч сэжиг бүхий юм. COP17-гийн зохион байгуулалт, үр дүн муу болбол Ц.Сандаг-Очирыг бус У.Хүрэлсүхийг л АСЕМ-тай, Ц.Элбэгдоржтой харьцуулна. Энэ л бүлэглэлүүдэд хэрэгтэй байх. Угаасаа ч өчигдрөөс эхлээд иргэдийн бухимдал Төрийн тэргүүн рүү чиглэж, намынхан нь ч энд тэндэхийн тахилга тайлгаа боль гэх жиргээ эхлүүлчихсэн харагдсан. Дөрөвхөн сарын дараа он гарч У.Хүрэлсүхийн хэн байсныг, юу хийснийг дүгнэнэ шүү дээ.

Улс төр

Бүх зүйл нэг л буруу эргээд байх шиг харагдана. Цаг үеийн үйл явдал гэхээсээ хэн нэгэнд зориулсан улстөр шиг…  Цахимд түгсэн мэдээллээр бол энэ сарын 6-нд төв талбайд жагсаал болно гэж байгаа. Шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл, эдийн засгийн нөхцөл байдалд бухимдсан иргэдийн бухимдлыг ашиглах санаа хэн нэгэнд төрж гэчихвэл төдийлөн хол зөрөхгүй биз. Нөгөө талдаа гол салбаруудаа хүүхэд нохой ч тоохооргүй сул, чадамжгүй нөхдийн гарт атгуулчихсан байгаа Н.Учралын Засгийн газар энэ хүнд цаг үед итгэл төрүүлэх биш түгшүүр төрүүлэхүйц байгаа нь үнэн. Учир мэдэх иргэн бүр ийм дорой буурай Засгийн газартайгаар урагш алхахыг хүсэхгүй нь лавтай. Тэгш сондгойгоор сэтгэж, тэгш сондгойгоор амьдрахыг хэн хүсэх билээ. Энэ бол шийдэл биш, энэ бол Н.Учралын Засгийн газар мухардалд орсны шинж юм.  Бодит байдал болоод бодлого барьж буй нөхдийн урагшгүйд ундууцсан иргэдийн бухимдалд дөрөөлсөн улстөрийг Д.Амарбаясгалан Л.Оюун-Эрдэнэ тэргүүлсэн 15 давхрынхан зурсан гэх мэдээлэл одоогоор сошиалд тархаж байна. Эл шуумтай зэрэгцэн мань нөхөд Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутаг дахь Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт уулзалдах болзоо тавьсан жиг жуг ч бий. Гурван нуур болон нарсан ойн цоорхойд MCS-ийн  гэх аялал жуулжлалын газарт болно гэх энэхүү уулзалтад Х.Баттулга, АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч уригдсан мэдээлэл улстөрчдийн дунд эрчтэй тархаж. Гэхдээ нэгэнт ингэтэл гэрэл цохигдсон уулзалт болох нь юу л бол. Боллоо гэхэд Шунхлай групп цистерн дагуулж явуулдаггүй л юм бол эргэж ирэх амаргүй байх. Уулзалт, бүлэглэлүүдийн хөл хөдөлгөөний тухайд эрүүл үзэгдэл. Урагшгүй албадтай Н.Учралын Засгийн газраар наадах шиг амархан нүүдэл юу байх билээ.  Хоёр хөршдөө гөлөөг ч гэж тоогдохгүй сайд нараа солих, эс бөгөөс тэдэнтэйгээ хамт буух асуудал энэ Засгийн хувьд цаг хугацааны хэрэг биз. Эдийн засаг, түлш шатахууны хямрал дэлхийгээрээ яригдаж буй ч чадамжтай, тулхтай түшээдтэй бол хойд урд хөрштэй ярилцаад бага шиг хохиролтойгоор давчихаж чадах хэрэглээтэй улс шүү дээ, бид. Том гүрний багахан муж шиг хэрэглээтэй улсаа тэгш сондгойдуулж, газар тэнгэрдүүлж удирдана гэдэг эрх баригчдын чадвар, хэр хэмжээг харуулсан л явдал юм.    Тиймээс бүлэглэлүүд хөдөлбөл Уул уурхай эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямтай хариуцлага тооцохоос асуудлыг эхлэхэд л Н.Учралын Засгийн газар ядах юмгүй өнхөрчих биз. Дайн тулаан өчигдөр эхэлчихээгүй. Тийм байтал засаг дамнан ажиллаж буй Г.Дамдинням юу ч хийгээгүй, улсын нөөцийн сав дусал ч түлшгүй сууж байна гэдэг түүнд үргэлжлүүлж ажиллах өдөр байтугай цаг үлдээгүйг харуулж байгаа хэрэг. Олон улсын нислэгүүд шатахуунгүй болчихоод байхад Г.Дамдинням, онгоцууд нь эвдрэл гэмтлээ дийлэхээ болиод зогсч байхад Б.Дэлгэрсайхан засаглаад үлдэнэ гэдэг жагсахаас аргагүй хариуцлагагүй явдал. Тэрчлэн МИАТ-ийг өнөөдрийн байдалд хүртэл удирдсан 2021-2025 онуудын гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхтамир, Захиргаа удирдлагын газрын захирал асан Э.Мөнхмарал тэргүүтэнд зэм сонсгож ял тулгасан ч багадах юм. Б.Мөнхтамирын гэм дээр СОР17 бага хурлыг зохион байгуулах ажиллагааны бэлтгэл өнөө хэр бүрэн хангагдаагүй байгаагийн хариуцлагыг нэмсэн ч буруутахгүй биз. Тэр СОР17 хурлын бэлтгэлийг хангах үндэсний хорооны дэд дарга тул бэлтгэл ажлын хүрээнд үүссэн асуудлыг цэгцлэх, засах хангалттай хугацаа байсан гэсэн үг. Түүнд хэвлэлийн хурал хийж зовлон тоочих эрх үгүй юм.  Г.Дамдиннямын тухайд тэр үүнээс цааш юу ч хийж, хэлэлцэж чадахгүй кадр аж. Тэр улс орны стратегийн, импортлогч компаниудын дотоод мэдээллүүдийг хангалттай задлан цацаж байна. Түүнд ийм эрх байхгүй. Тэр хариуцлага хүлээх ёстой.  ОХУ дотоодын хомсдлоосоо үүдэн хилийн үнээ ч нэмж байхад тэр ШТС-ын эрхлэгч, сүүний мухлагийн хэмжээнд л шийдвэр гаргаж, сэтгэж суугаа нь эмгэнэл. Улс нөөцгүй болж хувийн хэвшлүүдээсээ гуйх хэмжээнд хүрсэн нь Н.Учралын Засгийн газар огцрох, чадамжтайд нь шилжүүлэх хангалттай шалтгаан.  БНСУ болон Хятад, Казакстанаас түлшээ авахаар болсон гэх энэ Засгийн газрын хөөрүү попролт, салбар сайдынх нь сагасан мэдэгдлээс улбаалан Оросоос нийлүүлэгддэг хэмжээ багассан байхыг хэн байг гэхэв. Монгол түлшний хомсдолтой байх нь дайнаас, ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлаас бус Н.Учралаас, Г.Дамдиннямаас шалтгаалж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.    Тэр утгаараа улстөр бизнесийн сүлжээ болсон нөхөд Хэнтийн Дадал дахь MCS-ийн амралтад уулзалдах сэдэл төрсөн ч юм бил үү, хэн мэдлээ. MCS групптэй таатай харилцаатай байгаагүй гэдэг ч Ж.Оджаргалыг Эдийн засгийн зөвлөлдөө ажиллуулж байсан Л.Оюун-Эрдэнэ тус группийг Дадалд цогцолбор барихыг зөвшөөрөөд, эцэстээ тэнд нь уулзалт товлоно гэдэг санаандгүй хэрэг ч биш байх. Энэ үеэр Засгийн газар мөн аймгийн Биндэр сумын нутагт хуралдана гэдэг сонирхолтой шийдэл. Санамсаргүй юм улстөрд байдаггүй билээ.    MCS-ийг Л.Оюун-Эрдэнэ Х.Баттулга тэргүүтэн өнгөндөө үзэн яддаг ч ачир дээрээ Худалдаа хөгжлийн банкны Д.Эрдэнэбилэг шиг барьж хорьж, хөөж туучихаагүй л яваа шүү дээ.    Тэгэхээр шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл зэрэг дарамтат өрөг Н.Учралд гэхээсээ У.Хүрэлсүхэд зориулагдсан байж болох юм. Тэр Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлж ажиллахгүй гэдэг ч намаа авна гэдэг мессэжийг няцаагаагүй.    Ингэж харвал ОХУ-д евро стандартын түлш шатахууны үйлдвэрүүд л дайралтад өртөж байхад Монгол дахь АИ92 шатахуун тасалдаж байгаа нь, түүний төлөө сайд нар Орос руу бус өөр улс орнууд руу гүйлдэж буй нь ч сэжиг бүхий юм.  COP17-гийн зохион байгуулалт, үр дүн муу болбол Ц.Сандаг-Очирыг бус У.Хүрэлсүхийг л АСЕМ-тай, Ц.Элбэгдоржтой харьцуулна. Энэ л бүлэглэлүүдэд хэрэгтэй байх. Угаасаа ч өчигдрөөс эхлээд иргэдийн бухимдал Төрийн тэргүүн рүү чиглэж, намынхан нь ч энд тэндэхийн тахилга тайлгаа боль гэх жиргээ эхлүүлчихсэн харагдсан.  Дөрөвхөн сарын дараа он гарч У.Хүрэлсүхийн хэн байсныг, юу хийснийг дүгнэнэ шүү дээ.
Бүх зүйл нэг л буруу эргээд байх шиг харагдана. Цаг үеийн үйл явдал гэхээсээ хэн нэгэнд зориулсан улстөр шиг… Цахимд түгсэн мэдээллээр бол энэ сарын 6-нд төв талбайд жагсаал болно гэж байгаа. Шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл, эдийн засгийн нөхцөл байдалд бухимдсан иргэдийн бухимдлыг ашиглах санаа хэн нэгэнд төрж гэчихвэл төдийлөн хол зөрөхгүй биз. Нөгөө талдаа гол салбаруудаа хүүхэд нохой ч тоохооргүй сул, чадамжгүй нөхдийн гарт атгуулчихсан байгаа Н.Учралын Засгийн газар энэ хүнд цаг үед итгэл төрүүлэх биш түгшүүр төрүүлэхүйц байгаа нь үнэн. Учир мэдэх иргэн бүр ийм дорой буурай Засгийн газартайгаар урагш алхахыг хүсэхгүй нь лавтай. Тэгш сондгойгоор сэтгэж, тэгш сондгойгоор амьдрахыг хэн хүсэх билээ. Энэ бол шийдэл биш, энэ бол Н.Учралын Засгийн газар мухардалд орсны шинж юм. Бодит байдал болоод бодлого барьж буй нөхдийн урагшгүйд ундууцсан иргэдийн бухимдалд дөрөөлсөн улстөрийг Д.Амарбаясгалан Л.Оюун-Эрдэнэ тэргүүлсэн 15 давхрынхан зурсан гэх мэдээлэл одоогоор сошиалд тархаж байна. Эл шуумтай зэрэгцэн мань нөхөд Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутаг дахь Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт уулзалдах болзоо тавьсан жиг жуг ч бий. Гурван нуур болон нарсан ойн цоорхойд MCS-ийн гэх аялал жуулжлалын газарт болно гэх энэхүү уулзалтад Х.Баттулга, АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч уригдсан мэдээлэл улстөрчдийн дунд эрчтэй тархаж. Гэхдээ нэгэнт ингэтэл гэрэл цохигдсон уулзалт болох нь юу л бол. Боллоо гэхэд Шунхлай групп цистерн дагуулж явуулдаггүй л юм бол эргэж ирэх амаргүй байх. Уулзалт, бүлэглэлүүдийн хөл хөдөлгөөний тухайд эрүүл үзэгдэл. Урагшгүй албадтай Н.Учралын Засгийн газраар наадах шиг амархан нүүдэл юу байх билээ. Хоёр хөршдөө гөлөөг ч гэж тоогдохгүй сайд нараа солих, эс бөгөөс тэдэнтэйгээ хамт буух асуудал энэ Засгийн хувьд цаг хугацааны хэрэг биз. Эдийн засаг, түлш шатахууны хямрал дэлхийгээрээ яригдаж буй ч чадамжтай, тулхтай түшээдтэй бол хойд урд хөрштэй ярилцаад бага шиг хохиролтойгоор давчихаж чадах хэрэглээтэй улс шүү дээ, бид. Том гүрний багахан муж шиг хэрэглээтэй улсаа тэгш сондгойдуулж, газар тэнгэрдүүлж удирдана гэдэг эрх баригчдын чадвар, хэр хэмжээг харуулсан л явдал юм. Тиймээс бүлэглэлүүд хөдөлбөл Уул уурхай эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямтай хариуцлага тооцохоос асуудлыг эхлэхэд л Н.Учралын Засгийн газар ядах юмгүй өнхөрчих биз. Дайн тулаан өчигдөр эхэлчихээгүй. Тийм байтал засаг дамнан ажиллаж буй Г.Дамдинням юу ч хийгээгүй, улсын нөөцийн сав дусал ч түлшгүй сууж байна гэдэг түүнд үргэлжлүүлж ажиллах өдөр байтугай цаг үлдээгүйг харуулж байгаа хэрэг. Олон улсын нислэгүүд шатахуунгүй болчихоод байхад Г.Дамдинням, онгоцууд нь эвдрэл гэмтлээ дийлэхээ болиод зогсч байхад Б.Дэлгэрсайхан засаглаад үлдэнэ гэдэг жагсахаас аргагүй хариуцлагагүй явдал. Тэрчлэн МИАТ-ийг өнөөдрийн байдалд хүртэл удирдсан 2021-2025 онуудын гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхтамир, Захиргаа удирдлагын газрын захирал асан Э.Мөнхмарал тэргүүтэнд зэм сонсгож ял тулгасан ч багадах юм. Б.Мөнхтамирын гэм дээр СОР17 бага хурлыг зохион байгуулах ажиллагааны бэлтгэл өнөө хэр бүрэн хангагдаагүй байгаагийн хариуцлагыг нэмсэн ч буруутахгүй биз. Тэр СОР17 хурлын бэлтгэлийг хангах үндэсний хорооны дэд дарга тул бэлтгэл ажлын хүрээнд үүссэн асуудлыг цэгцлэх, засах хангалттай хугацаа байсан гэсэн үг. Түүнд хэвлэлийн хурал хийж зовлон тоочих эрх үгүй юм. Г.Дамдиннямын тухайд тэр үүнээс цааш юу ч хийж, хэлэлцэж чадахгүй кадр аж. Тэр улс орны стратегийн, импортлогч компаниудын дотоод мэдээллүүдийг хангалттай задлан цацаж байна. Түүнд ийм эрх байхгүй. Тэр хариуцлага хүлээх ёстой. ОХУ дотоодын хомсдлоосоо үүдэн хилийн үнээ ч нэмж байхад тэр ШТС-ын эрхлэгч, сүүний мухлагийн хэмжээнд л шийдвэр гаргаж, сэтгэж суугаа нь эмгэнэл. Улс нөөцгүй болж хувийн хэвшлүүдээсээ гуйх хэмжээнд хүрсэн нь Н.Учралын Засгийн газар огцрох, чадамжтайд нь шилжүүлэх хангалттай шалтгаан. БНСУ болон Хятад, Казакстанаас түлшээ авахаар болсон гэх энэ Засгийн газрын хөөрүү попролт, салбар сайдынх нь сагасан мэдэгдлээс улбаалан Оросоос нийлүүлэгддэг хэмжээ багассан байхыг хэн байг гэхэв. Монгол түлшний хомсдолтой байх нь дайнаас, ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлаас бус Н.Учралаас, Г.Дамдиннямаас шалтгаалж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй. Тэр утгаараа улстөр бизнесийн сүлжээ болсон нөхөд Хэнтийн Дадал дахь MCS-ийн амралтад уулзалдах сэдэл төрсөн ч юм бил үү, хэн мэдлээ. MCS групптэй таатай харилцаатай байгаагүй гэдэг ч Ж.Оджаргалыг Эдийн засгийн зөвлөлдөө ажиллуулж байсан Л.Оюун-Эрдэнэ тус группийг Дадалд цогцолбор барихыг зөвшөөрөөд, эцэстээ тэнд нь уулзалт товлоно гэдэг санаандгүй хэрэг ч биш байх. Энэ үеэр Засгийн газар мөн аймгийн Биндэр сумын нутагт хуралдана гэдэг сонирхолтой шийдэл. Санамсаргүй юм улстөрд байдаггүй билээ. MCS-ийг Л.Оюун-Эрдэнэ Х.Баттулга тэргүүтэн өнгөндөө үзэн яддаг ч ачир дээрээ Худалдаа хөгжлийн банкны Д.Эрдэнэбилэг шиг барьж хорьж, хөөж туучихаагүй л яваа шүү дээ. Тэгэхээр шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл зэрэг дарамтат өрөг Н.Учралд гэхээсээ У.Хүрэлсүхэд зориулагдсан байж болох юм. Тэр Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлж ажиллахгүй гэдэг ч намаа авна гэдэг мессэжийг няцаагаагүй. Ингэж харвал ОХУ-д евро стандартын түлш шатахууны үйлдвэрүүд л дайралтад өртөж байхад Монгол дахь АИ92 шатахуун тасалдаж байгаа нь, түүний төлөө сайд нар Орос руу бус өөр улс орнууд руу гүйлдэж буй нь ч сэжиг бүхий юм. COP17-гийн зохион байгуулалт, үр дүн муу болбол Ц.Сандаг-Очирыг бус У.Хүрэлсүхийг л АСЕМ-тай, Ц.Элбэгдоржтой харьцуулна. Энэ л бүлэглэлүүдэд хэрэгтэй байх. Угаасаа ч өчигдрөөс эхлээд иргэдийн бухимдал Төрийн тэргүүн рүү чиглэж, намынхан нь ч энд тэндэхийн тахилга тайлгаа боль гэх жиргээ эхлүүлчихсэн харагдсан. Дөрөвхөн сарын дараа он гарч У.Хүрэлсүхийн хэн байсныг, юу хийснийг дүгнэнэ шүү дээ.

Эдийн засаг

Сүүлд орсон мэдээ

8
Бүх зүйл нэг л буруу эргээд байх шиг харагдана. Цаг үеийн үйл явдал гэхээсээ хэн нэгэнд зориулсан улстөр шиг…  Цахимд түгсэн мэдээллээр бол энэ сарын 6-нд төв талбайд жагсаал болно гэж байгаа. Шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл, эдийн засгийн нөхцөл байдалд бухимдсан иргэдийн бухимдлыг ашиглах санаа хэн нэгэнд төрж гэчихвэл төдийлөн хол зөрөхгүй биз. Нөгөө талдаа гол салбаруудаа хүүхэд нохой ч тоохооргүй сул, чадамжгүй нөхдийн гарт атгуулчихсан байгаа Н.Учралын Засгийн газар энэ хүнд цаг үед итгэл төрүүлэх биш түгшүүр төрүүлэхүйц байгаа нь үнэн. Учир мэдэх иргэн бүр ийм дорой буурай Засгийн газартайгаар урагш алхахыг хүсэхгүй нь лавтай. Тэгш сондгойгоор сэтгэж, тэгш сондгойгоор амьдрахыг хэн хүсэх билээ. Энэ бол шийдэл биш, энэ бол Н.Учралын Засгийн газар мухардалд орсны шинж юм.  Бодит байдал болоод бодлого барьж буй нөхдийн урагшгүйд ундууцсан иргэдийн бухимдалд дөрөөлсөн улстөрийг Д.Амарбаясгалан Л.Оюун-Эрдэнэ тэргүүлсэн 15 давхрынхан зурсан гэх мэдээлэл одоогоор сошиалд тархаж байна. Эл шуумтай зэрэгцэн мань нөхөд Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутаг дахь Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт уулзалдах болзоо тавьсан жиг жуг ч бий. Гурван нуур болон нарсан ойн цоорхойд MCS-ийн  гэх аялал жуулжлалын газарт болно гэх энэхүү уулзалтад Х.Баттулга, АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч уригдсан мэдээлэл улстөрчдийн дунд эрчтэй тархаж. Гэхдээ нэгэнт ингэтэл гэрэл цохигдсон уулзалт болох нь юу л бол. Боллоо гэхэд Шунхлай групп цистерн дагуулж явуулдаггүй л юм бол эргэж ирэх амаргүй байх. Уулзалт, бүлэглэлүүдийн хөл хөдөлгөөний тухайд эрүүл үзэгдэл. Урагшгүй албадтай Н.Учралын Засгийн газраар наадах шиг амархан нүүдэл юу байх билээ.  Хоёр хөршдөө гөлөөг ч гэж тоогдохгүй сайд нараа солих, эс бөгөөс тэдэнтэйгээ хамт буух асуудал энэ Засгийн хувьд цаг хугацааны хэрэг биз. Эдийн засаг, түлш шатахууны хямрал дэлхийгээрээ яригдаж буй ч чадамжтай, тулхтай түшээдтэй бол хойд урд хөрштэй ярилцаад бага шиг хохиролтойгоор давчихаж чадах хэрэглээтэй улс шүү дээ, бид. Том гүрний багахан муж шиг хэрэглээтэй улсаа тэгш сондгойдуулж, газар тэнгэрдүүлж удирдана гэдэг эрх баригчдын чадвар, хэр хэмжээг харуулсан л явдал юм.    Тиймээс бүлэглэлүүд хөдөлбөл Уул уурхай эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямтай хариуцлага тооцохоос асуудлыг эхлэхэд л Н.Учралын Засгийн газар ядах юмгүй өнхөрчих биз. Дайн тулаан өчигдөр эхэлчихээгүй. Тийм байтал засаг дамнан ажиллаж буй Г.Дамдинням юу ч хийгээгүй, улсын нөөцийн сав дусал ч түлшгүй сууж байна гэдэг түүнд үргэлжлүүлж ажиллах өдөр байтугай цаг үлдээгүйг харуулж байгаа хэрэг. Олон улсын нислэгүүд шатахуунгүй болчихоод байхад Г.Дамдинням, онгоцууд нь эвдрэл гэмтлээ дийлэхээ болиод зогсч байхад Б.Дэлгэрсайхан засаглаад үлдэнэ гэдэг жагсахаас аргагүй хариуцлагагүй явдал. Тэрчлэн МИАТ-ийг өнөөдрийн байдалд хүртэл удирдсан 2021-2025 онуудын гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхтамир, Захиргаа удирдлагын газрын захирал асан Э.Мөнхмарал тэргүүтэнд зэм сонсгож ял тулгасан ч багадах юм. Б.Мөнхтамирын гэм дээр СОР17 бага хурлыг зохион байгуулах ажиллагааны бэлтгэл өнөө хэр бүрэн хангагдаагүй байгаагийн хариуцлагыг нэмсэн ч буруутахгүй биз. Тэр СОР17 хурлын бэлтгэлийг хангах үндэсний хорооны дэд дарга тул бэлтгэл ажлын хүрээнд үүссэн асуудлыг цэгцлэх, засах хангалттай хугацаа байсан гэсэн үг. Түүнд хэвлэлийн хурал хийж зовлон тоочих эрх үгүй юм.  Г.Дамдиннямын тухайд тэр үүнээс цааш юу ч хийж, хэлэлцэж чадахгүй кадр аж. Тэр улс орны стратегийн, импортлогч компаниудын дотоод мэдээллүүдийг хангалттай задлан цацаж байна. Түүнд ийм эрх байхгүй. Тэр хариуцлага хүлээх ёстой.  ОХУ дотоодын хомсдлоосоо үүдэн хилийн үнээ ч нэмж байхад тэр ШТС-ын эрхлэгч, сүүний мухлагийн хэмжээнд л шийдвэр гаргаж, сэтгэж суугаа нь эмгэнэл. Улс нөөцгүй болж хувийн хэвшлүүдээсээ гуйх хэмжээнд хүрсэн нь Н.Учралын Засгийн газар огцрох, чадамжтайд нь шилжүүлэх хангалттай шалтгаан.  БНСУ болон Хятад, Казакстанаас түлшээ авахаар болсон гэх энэ Засгийн газрын хөөрүү попролт, салбар сайдынх нь сагасан мэдэгдлээс улбаалан Оросоос нийлүүлэгддэг хэмжээ багассан байхыг хэн байг гэхэв. Монгол түлшний хомсдолтой байх нь дайнаас, ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлаас бус Н.Учралаас, Г.Дамдиннямаас шалтгаалж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.    Тэр утгаараа улстөр бизнесийн сүлжээ болсон нөхөд Хэнтийн Дадал дахь MCS-ийн амралтад уулзалдах сэдэл төрсөн ч юм бил үү, хэн мэдлээ. MCS групптэй таатай харилцаатай байгаагүй гэдэг ч Ж.Оджаргалыг Эдийн засгийн зөвлөлдөө ажиллуулж байсан Л.Оюун-Эрдэнэ тус группийг Дадалд цогцолбор барихыг зөвшөөрөөд, эцэстээ тэнд нь уулзалт товлоно гэдэг санаандгүй хэрэг ч биш байх. Энэ үеэр Засгийн газар мөн аймгийн Биндэр сумын нутагт хуралдана гэдэг сонирхолтой шийдэл. Санамсаргүй юм улстөрд байдаггүй билээ.    MCS-ийг Л.Оюун-Эрдэнэ Х.Баттулга тэргүүтэн өнгөндөө үзэн яддаг ч ачир дээрээ Худалдаа хөгжлийн банкны Д.Эрдэнэбилэг шиг барьж хорьж, хөөж туучихаагүй л яваа шүү дээ.    Тэгэхээр шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл зэрэг дарамтат өрөг Н.Учралд гэхээсээ У.Хүрэлсүхэд зориулагдсан байж болох юм. Тэр Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлж ажиллахгүй гэдэг ч намаа авна гэдэг мессэжийг няцаагаагүй.    Ингэж харвал ОХУ-д евро стандартын түлш шатахууны үйлдвэрүүд л дайралтад өртөж байхад Монгол дахь АИ92 шатахуун тасалдаж байгаа нь, түүний төлөө сайд нар Орос руу бус өөр улс орнууд руу гүйлдэж буй нь ч сэжиг бүхий юм.  COP17-гийн зохион байгуулалт, үр дүн муу болбол Ц.Сандаг-Очирыг бус У.Хүрэлсүхийг л АСЕМ-тай, Ц.Элбэгдоржтой харьцуулна. Энэ л бүлэглэлүүдэд хэрэгтэй байх. Угаасаа ч өчигдрөөс эхлээд иргэдийн бухимдал Төрийн тэргүүн рүү чиглэж, намынхан нь ч энд тэндэхийн тахилга тайлгаа боль гэх жиргээ эхлүүлчихсэн харагдсан.  Дөрөвхөн сарын дараа он гарч У.Хүрэлсүхийн хэн байсныг, юу хийснийг дүгнэнэ шүү дээ.

Бүх зүйл нэг л буруу эргээд байх шиг харагдана. Цаг үеийн үйл явдал гэхээсээ хэн нэгэнд зориулсан улстөр шиг… Цахимд түгсэн мэдээллээр бол энэ сарын 6-нд төв талбайд жагсаал болно гэж байгаа. Шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл, эдийн засгийн нөхцөл байдалд бухимдсан иргэдийн бухимдлыг ашиглах санаа хэн нэгэнд төрж гэчихвэл төдийлөн хол зөрөхгүй биз. Нөгөө талдаа гол салбаруудаа хүүхэд нохой ч тоохооргүй сул, чадамжгүй нөхдийн гарт атгуулчихсан байгаа Н.Учралын Засгийн газар энэ хүнд цаг үед итгэл төрүүлэх биш түгшүүр төрүүлэхүйц байгаа нь үнэн. Учир мэдэх иргэн бүр ийм дорой буурай Засгийн газартайгаар урагш алхахыг хүсэхгүй нь лавтай. Тэгш сондгойгоор сэтгэж, тэгш сондгойгоор амьдрахыг хэн хүсэх билээ. Энэ бол шийдэл биш, энэ бол Н.Учралын Засгийн газар мухардалд орсны шинж юм. Бодит байдал болоод бодлого барьж буй нөхдийн урагшгүйд ундууцсан иргэдийн бухимдалд дөрөөлсөн улстөрийг Д.Амарбаясгалан Л.Оюун-Эрдэнэ тэргүүлсэн 15 давхрынхан зурсан гэх мэдээлэл одоогоор сошиалд тархаж байна. Эл шуумтай зэрэгцэн мань нөхөд Хэнтий аймгийн Дадал сумын нутаг дахь Онон-Балжийн байгалийн цогцолборт уулзалдах болзоо тавьсан жиг жуг ч бий. Гурван нуур болон нарсан ойн цоорхойд MCS-ийн гэх аялал жуулжлалын газарт болно гэх энэхүү уулзалтад Х.Баттулга, АН-ын дарга О.Цогтгэрэл ч уригдсан мэдээлэл улстөрчдийн дунд эрчтэй тархаж. Гэхдээ нэгэнт ингэтэл гэрэл цохигдсон уулзалт болох нь юу л бол. Боллоо гэхэд Шунхлай групп цистерн дагуулж явуулдаггүй л юм бол эргэж ирэх амаргүй байх. Уулзалт, бүлэглэлүүдийн хөл хөдөлгөөний тухайд эрүүл үзэгдэл. Урагшгүй албадтай Н.Учралын Засгийн газраар наадах шиг амархан нүүдэл юу байх билээ. Хоёр хөршдөө гөлөөг ч гэж тоогдохгүй сайд нараа солих, эс бөгөөс тэдэнтэйгээ хамт буух асуудал энэ Засгийн хувьд цаг хугацааны хэрэг биз. Эдийн засаг, түлш шатахууны хямрал дэлхийгээрээ яригдаж буй ч чадамжтай, тулхтай түшээдтэй бол хойд урд хөрштэй ярилцаад бага шиг хохиролтойгоор давчихаж чадах хэрэглээтэй улс шүү дээ, бид. Том гүрний багахан муж шиг хэрэглээтэй улсаа тэгш сондгойдуулж, газар тэнгэрдүүлж удирдана гэдэг эрх баригчдын чадвар, хэр хэмжээг харуулсан л явдал юм. Тиймээс бүлэглэлүүд хөдөлбөл Уул уурхай эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдиннямтай хариуцлага тооцохоос асуудлыг эхлэхэд л Н.Учралын Засгийн газар ядах юмгүй өнхөрчих биз. Дайн тулаан өчигдөр эхэлчихээгүй. Тийм байтал засаг дамнан ажиллаж буй Г.Дамдинням юу ч хийгээгүй, улсын нөөцийн сав дусал ч түлшгүй сууж байна гэдэг түүнд үргэлжлүүлж ажиллах өдөр байтугай цаг үлдээгүйг харуулж байгаа хэрэг. Олон улсын нислэгүүд шатахуунгүй болчихоод байхад Г.Дамдинням, онгоцууд нь эвдрэл гэмтлээ дийлэхээ болиод зогсч байхад Б.Дэлгэрсайхан засаглаад үлдэнэ гэдэг жагсахаас аргагүй хариуцлагагүй явдал. Тэрчлэн МИАТ-ийг өнөөдрийн байдалд хүртэл удирдсан 2021-2025 онуудын гүйцэтгэх захирал Б.Мөнхтамир, Захиргаа удирдлагын газрын захирал асан Э.Мөнхмарал тэргүүтэнд зэм сонсгож ял тулгасан ч багадах юм. Б.Мөнхтамирын гэм дээр СОР17 бага хурлыг зохион байгуулах ажиллагааны бэлтгэл өнөө хэр бүрэн хангагдаагүй байгаагийн хариуцлагыг нэмсэн ч буруутахгүй биз. Тэр СОР17 хурлын бэлтгэлийг хангах үндэсний хорооны дэд дарга тул бэлтгэл ажлын хүрээнд үүссэн асуудлыг цэгцлэх, засах хангалттай хугацаа байсан гэсэн үг. Түүнд хэвлэлийн хурал хийж зовлон тоочих эрх үгүй юм. Г.Дамдиннямын тухайд тэр үүнээс цааш юу ч хийж, хэлэлцэж чадахгүй кадр аж. Тэр улс орны стратегийн, импортлогч компаниудын дотоод мэдээллүүдийг хангалттай задлан цацаж байна. Түүнд ийм эрх байхгүй. Тэр хариуцлага хүлээх ёстой. ОХУ дотоодын хомсдлоосоо үүдэн хилийн үнээ ч нэмж байхад тэр ШТС-ын эрхлэгч, сүүний мухлагийн хэмжээнд л шийдвэр гаргаж, сэтгэж суугаа нь эмгэнэл. Улс нөөцгүй болж хувийн хэвшлүүдээсээ гуйх хэмжээнд хүрсэн нь Н.Учралын Засгийн газар огцрох, чадамжтайд нь шилжүүлэх хангалттай шалтгаан. БНСУ болон Хятад, Казакстанаас түлшээ авахаар болсон гэх энэ Засгийн газрын хөөрүү попролт, салбар сайдынх нь сагасан мэдэгдлээс улбаалан Оросоос нийлүүлэгддэг хэмжээ багассан байхыг хэн байг гэхэв. Монгол түлшний хомсдолтой байх нь дайнаас, ОХУ-ын дотоод нөхцөл байдлаас бус Н.Учралаас, Г.Дамдиннямаас шалтгаалж байхыг ч үгүйсгэх аргагүй. Тэр утгаараа улстөр бизнесийн сүлжээ болсон нөхөд Хэнтийн Дадал дахь MCS-ийн амралтад уулзалдах сэдэл төрсөн ч юм бил үү, хэн мэдлээ. MCS групптэй таатай харилцаатай байгаагүй гэдэг ч Ж.Оджаргалыг Эдийн засгийн зөвлөлдөө ажиллуулж байсан Л.Оюун-Эрдэнэ тус группийг Дадалд цогцолбор барихыг зөвшөөрөөд, эцэстээ тэнд нь уулзалт товлоно гэдэг санаандгүй хэрэг ч биш байх. Энэ үеэр Засгийн газар мөн аймгийн Биндэр сумын нутагт хуралдана гэдэг сонирхолтой шийдэл. Санамсаргүй юм улстөрд байдаггүй билээ. MCS-ийг Л.Оюун-Эрдэнэ Х.Баттулга тэргүүтэн өнгөндөө үзэн яддаг ч ачир дээрээ Худалдаа хөгжлийн банкны Д.Эрдэнэбилэг шиг барьж хорьж, хөөж туучихаагүй л яваа шүү дээ. Тэгэхээр шатахууны хомсдол, татварын нэмэгдэл зэрэг дарамтат өрөг Н.Учралд гэхээсээ У.Хүрэлсүхэд зориулагдсан байж болох юм. Тэр Ерөнхийлөгчөөр үргэлжлүүлж ажиллахгүй гэдэг ч намаа авна гэдэг мессэжийг няцаагаагүй. Ингэж харвал ОХУ-д евро стандартын түлш шатахууны үйлдвэрүүд л дайралтад өртөж байхад Монгол дахь АИ92 шатахуун тасалдаж байгаа нь, түүний төлөө сайд нар Орос руу бус өөр улс орнууд руу гүйлдэж буй нь ч сэжиг бүхий юм. COP17-гийн зохион байгуулалт, үр дүн муу болбол Ц.Сандаг-Очирыг бус У.Хүрэлсүхийг л АСЕМ-тай, Ц.Элбэгдоржтой харьцуулна. Энэ л бүлэглэлүүдэд хэрэгтэй байх. Угаасаа ч өчигдрөөс эхлээд иргэдийн бухимдал Төрийн тэргүүн рүү чиглэж, намынхан нь ч энд тэндэхийн тахилга тайлгаа боль гэх жиргээ эхлүүлчихсэн харагдсан. Дөрөвхөн сарын дараа он гарч У.Хүрэлсүхийн хэн байсныг, юу хийснийг дүгнэнэ шүү дээ.